Mae gwersi o COVID-19 yn tynnu sylw at yr angen i gefnogi gwydnwch y sector gwirfoddol

Mae Llywodraeth Cymru wedi cael ei hannog i weithio’n agosach gyda’r sector gwirfoddol er mwyn sicrhau bod cymunedau’n gallu ymateb yn effeithiol i argyfyngau yn y dyfodol. Daw’r alwad mewn adroddiad newydd gan Bwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus y Senedd, sy’n tynnu sylw at y rôl hollbwysig a chwaraeodd sefydliadau gwirfoddol yn ystod y pandemig COVID-19.

Croesawodd Clair Swales, PSG PAVO, ganfyddiadau’r Pwyllgor a’i alwad am gydweithio agosach rhwng y llywodraeth, y sector gwirfoddol a sefydliadau comisiynu er mwyn gwella defnydd o fecanweithiau cyllido hirdymor.

Nod yr argymhelliad yw cefnogi buddsoddi mewn seilwaith, cryfhâu gwydnwch y sector, a gwella ei allu i ymateb i dwf sydyn o alw mewn argyfyngau.

Rhybuddiodd Swales y Pwyllgor yn ystod sesiwn dystiolaeth fis Tachwedd diwethaf y gallai’r pwysau cyllido parhaus ar draws y sector gwirfoddol danseilio gallu Powys i ymateb yn effeithiol mewn argyfwng yn y dyfodol.

Meddai wrth y Pwyllgor: “Pe bawn i’n cael fy ngofyn i ddod â’r trydydd sector ynghyd i ymateb i argyfwng ar hyn o bryd, gallwn wneud hynny. Fodd bynnag, gallai cyfranogiad yn y dyfodol ddod yn fwy heriol wrth i’r sector barhau i wynebu pwysau sylweddol o ran cyllid a chapasiti.”

Mae’r adroddiad, a gyhoeddwyd ar 11ed o Fawrth 2026, yn archwilio sut mae’r gwersi a ddysgwyd o ymateb Cymru i bandemig COVID-19 wedi llywio’r gwaith cynllunio argyfwng presennol. Archwiliodd ymchwiliad y Pwyllgor fylchau a nodwyd yn Adroddiad Modiwl 1 Ymchwiliad COVID-19 y DU ar Wydnwch a Pharodrwydd, gan ganolbwyntio ar y camau a gymerwyd gan Lywodraeth Cymru a chyrff cyhoeddus yng Nghymru yn ystod y pandemig.

Dywedodd Swales: “Fel y mae’r adroddiad yn canolbwyntio, nid yw gwaith hanfodol y sector gwirfoddol yn dod heb gost, ac mae tystiolaeth gan nifer o sefydliadau gwirfoddol yn dangos bod y sector yn wynebu heriau sylweddol o ran cyllid ac adnoddau.”

Ychwanegodd: “Byddwn yn parhau i weithio gyda chomisiynwyr a thrydydd sector Powys i wneud y mwyaf o gyfleoedd, cynrychioli llais y sector mewn trafodaethau polisi a buddsoddi, a sicrhau bod cymunedau gwledig yn cael eu hystyried wrth ariannu a chomisiynu gwasanaethau.”

Mae’r adroddiad wedi’i gyflwyno i Lywodraeth Cymru a bydd yn cael ei drafod gan holl Aelodau’r Senedd yn ystod y Cyfarfod Llawn ddydd Mercher, 18 Mawrth 2026.